Նորություններ

Այցեր և ելույթներ

Հարցազրույց

00:00 / 27.05.2009


Հարցազրույց ՀՀ փոխվարչապետ, ՀՀ տարածքային կառավարման նախարար ԱՐՄԵՆ     ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ հետ

-Պարո՛ն Գեւորգյան, վերջերս լրացավ Ձեր պաշտոնավարման մեկ տարին: Հետադարձ հայացք ձգելով` ի՞նչ կասեք, որքանո՞վ է հաջողվել լուծել ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության առաջնահերթ խնդիրները:

-Այո՛, ապրիլի 22-ին լրացավ մեկ տարին, երբ հանրապետության նախագահը հրամանագիր ստորագրեց Տարածքային կառավարման նախարար, համատեղության կարգով` նաեւ փոխվարչապետ նշանակելու մասին: Մի կողմից` կարելի է ասել, որ մեկ տարվա ընթացքում շատ բան է արված, մյուս կողմից էլ` դեռ շատ անելիքներ կան: Բացահայտվեցին խնդիրներ, որոնք լուծման կարիք ունեն: Դրանց մի մասի համար փորձեցինք համատեղ լուծումներ գտնել Կառավարությունում եւ Ազգային ժողովում, ինչպես, ասենք` Երեւանի մասին օրենքը: Մեծ հաշվով, այս մեկ տարին ավելի շատ նվիրված էր վարչարարության խնդիրներին: Ասենք, որ տեղական ինքնակառավարման եւ տարածքային կառավարման համակարգերը կայացել են, կան բոլոր նախադրյալները նրանց նորմալ աշխատելու եւ գոյատեւելու համար: Պարզապես ժամանակի ընթացքում փոխվում են մոտեցումները, ի հայտ են գալիս նոր պահանջներ, նոր խնդիրներ: Հատկապես հիմա, հայտնի տնտեսական խնդիրների պայմաններում, փորձում ենք եւ՛ մարզպետարանների, եւ՛ համայնքների ղեկավարների դերակատարությունն ավելի ընդգծել, որպեսզի կարողանան սեփական խնդիրները տեղում լուծել` ապավինելով իրենց ուժերին: Ուստի նախորդ տարի առավել մեծ ուշադրություն էինք դարձնում սեփական եկամուտների հավաքագրմանը եւ համայնքային ծառայողների ու համայնքային ենթակայության հիմնարկների աշխատողների` նախորդ տարիներին կուտակված աշխատավարձերի պարտքերի մարմանը: Իհարկե, դեռ այն չէ, ինչ կցանկանայինք, սակայն նախորդ տարիների համեմատ արդեն արձանագրված լուրջ առաջընթաց կա: Այս տարվա առաջին եռամսյակում հողի հարկի հավաքագրման մակարդակը 25 տոկոսով բարձր է նախորդ տարվա նույն ժամանակամիջոցի համեմատ, իսկ գույքահարկի մասով` մոտ 50 տոկոսով: Այստեղ էլ լուրջ անելիքներ ունենք, եւ Կառավարությունը քայլեր է ձեռնարկում, որպեսզի համայնքների սեփական եկամուտների հավաքագրման ոչ միայն վարչարարությունը բարելավվի, այլեւ` հավաքագրման իրավական կառուցակարգերը, ինչպես նաեւ ընդլայնվի հավաքագրման հնարավորությունը: Ազգային ժողովի հետ համատեղ այդ ուղղությամբ աշխատում ենք եւ կստեղծենք բոլոր այն իրավական հիմքերը, որպեսզի համայնքներում առիթ չունենան ասելու, թե օրենսդրությունն անկատար է, եւ թերությունները դրա հետեւանք են:
Մեծ ուշադրություն ենք դարձնում համայնքների համաչափ զարգացմանը, ինչը Կառավարությունը նշել է որպես գերակա խնդիր: Այս ուղղությամբ անելիքները շատ են, եւ առաջինը պետական բյուջեում ֆինանսական միջոցների` ըստ մարզերի զարգացածության աստիճանի արդարացի բաշխումն է:

--Դուք համատեղում եք փոխվարչապետի եւ նախարարի պաշտոնները. փոխվարչապետն ու նախարարն ունենո՞ւմ են հակասություններ։

-Հակասություններ չեն առաջանում, եթե փոխվարչապետի գործառույթներից ելնելով` առնչվում ես այլ նախարարությունների հետ: Երբ խոսքը վերաբերում է Տարածքային կառավարման նախարարության եւ այդ նախարարության համակարգում գործող պետական մարմինների ու հիմնարկների եւ այլ պետական մարմինների միջեւ հարաբերություններին, այստեղ, իհարկե, կարող են լինել ինչ-որ տարաձայնություններ, անհամաձայնություններ: Ես միշտ փորձում եմ խնդրին անաչառ մոտենալ. եթե ես չլինեի նախարարը, ապա ինչպե՞ս կփորձեի այդ հարցին լուծում տալ: Հաշվի առնելով իմ պահանջկոտությունը համակարգի եւ նախարարության աշխատակիցների նկատմամբ` շատ դեպքերում ես ինքս եմ ընդդիմախոս դառնում նախարարության կողմից պատրաստված առաջարկությանը կամ փաստաթղթին: Բերեմ մի օրինակ. Նախարարության համակարգում է «Ջրպետկոմը», որը ոռոգման ջուր է մատակարարում գյուղացիներին: Նշենք, որ միշտ ոռոգման ջրի վարձավճարների հավաքագրման խնդիր ենք ունեցել, հատկապես` գերնորմատիվային հողեր ունեցող տարածքներում, որտեղ հողի որակի պատճառով ավելի մեծ քանակությամբ ջուր է պահանջվում, ինչը հանգեցնում է գյուղացու զուտ եկամուտի նվազմանը: Համակարգի առավելագույնս արդյունավետ աշխատանքի համար պետք է հասնել ջրի վարձի 100 տոկոս հավաքագրմանը: Այդպիսի խնդիր ես այսօր համակարգի առջեւ դրել եմ: Հակառակ դեպքում առաջանում են ֆինանսական պարտքեր, ինչի հետեւանքով համակարգը չի կարող լավ աշխատել: Մյուս կողմից` գյուղացին մեղք չունի, որ իրեն բաժին ընկած հողակտորում տնտեսական գործունեություն իրականացնելու համար ավելի շատ ծախսեր են պահանջվում: Որպես նախարար` ես խնդիր եմ դնում «Ջրպետկոմի» առջեւ, որպեսզի հարյուրտոկոսանոց հավաքագրում ապահովի, իսկ որպես փոխվարչապետ` ես այլ պետական մարմինների հետ, տվյալ դեպքում` Գյուղատնտեսության նախարարության, պետք է գտնեմ այն լուծումը, որը գյուղացուն պետք է հանի դժվարին վիճակից: Այսինքն` ես պետք է փորձեմ հավասարակշիռ լուծում գտնել, ինչը կարծես թե հաջողվում է: Համենայն դեպս, մինչ օրս Կառավարությունում նման հարցերի քննարկումներն արդյունավետ են եղել, իսկ նշածս խնդիրն այսօր քննարկման փուլում է:

- Համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը կարո՞ղ է ազդեցություն ունենալ Նախարարության ծրագրերն իրականացնելու վրա:

-Հակառակն ասելը սխալ կլինի եւ ոչ ճշմարիտ: Տնտեսական ճգնաժամի պայմաններում շատ բաների սկսում ես զգուշաբար նայել: Եթե նախորդ տարվա տնտեսական եւ ֆինանսական հնարավորություններն ունենայինք, կարծում եմ, շատ խնդիրների այսօր ավելի վճռական լուծում կտայինք, այդ թվում` տեղական ինքնակառավարման համակարգում՝ համայնքների համաչափ զարգացման խնդրին: Չեմ ասում, թե մենք հրաժարվել ենք մեր ծրագրերից: Ո՛չ: Ծրագրերն իրականանալու են: Միգուցե` մեր պլանավորած ժամանակից մի փոքր ուշ, բայց իրականանալու են: Բայց մյուս կողմից` ծրագրեր կան, որոնք ավելի արագ կիրականացվեն, որպեսզի դրանց արդյունքը տնտեսությունում ավելի շուտ զգացվի, եւ ճգնաժամի հետեւանքներն ավելի շուտ մեղմանան: Այնպես որ, իրոք, այդ խնդիրները կան: Կառավարությունը որոշում է ընդունել այս տարվա բյուջեով նախատեսված կապիտալ ծախսերից որոշ միջոցներ տեղափոխել չորրորդ եռամսյակ: Դա, իհարկե, անհանգստություն է առաջացնում մարզերում, համայնքներում, որովհետեւ հիմնական կապիտալ ծախսերն այնտեղ էին նախանշված: Բայց մենք փորձում ենք իրավիճակը մեղմել Համաշխարհային բանկի, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Հայկական զարգացման բանկի, այսօր նաեւ ՌԴ կառավարության աջակցությամբ, որպեսզի կարողանանք այդ ծրագրերն առավելագույնս իրականացնել:

- Համայնքների խոշորացման ծրագիրը միանշանակ չի ընդունվում համայնքների ներկայացուցիչների կողմից. կան կողմ եւ դեմ կարծիքներ: Ո՞րն է Ձեր մոտեցումն այդ խնդրին:

-Շուրջ մեկ ամիս առաջ ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի աջակցությամբ անցկացվեց սեմինար-խորհրդակցություն, որի թեմաներից մեկը համայնքների խոշորացումն էր: Ես համոզված եմ, որ կառավարման այդ տարբերակն այլընտրանք չունի: Այս խնդիրն օրակարգում է դեռեւս 2004-2005 թվականներից, եվ բոլորովին էլ քմահաճույք չէ: Դա նախատեսված է նաեւ Սահմանադրությամբ, որով այժմ մեր ունեցած համայնքների թիվը (926) ամենեւին էլ վերջնական չի համարվում: Այսօր արդեն այդ թիվը փոխվելու է Երեւանի կարգավիճակի փոփոխման հետեւանքով: Վաղ թե ուշ համայնքների խոշորացումը կատարվելու է եւ անպայման` հասարակական լայն քննարկումից հետո: Տեղեկացնենք, որ մոտ երկու շաբաթ առաջ ՀՀ կառավարությունն ի գիտություն ընդունեց Տարածքային կառավարման նախարարության պատրաստած Համայնքների խոշորացման հայեցակարգը: Իսկ առաջիկայում ՀՀ վարչապետի որոշումով կձեւավորվի նաեւ այդ խնդրով զբաղվող միջգերատեսչական հանձնաժողովը:
Ի դեպ, նման մոտեցում են որդեգրել նաեւ եվրոպական երկրները: Օրինակ` Գերմանիայի պես զարգացած երկիրը համայնքների խոշորացման արդյունքում վերջին տարիներին լուրջ առաջընթաց է գրանցել: Դանիան նույնպես այդ ուղղությամբ լուրջ բարեփոխումներ է իրականացրել: Արդյունքում` մի քանի հարյուր համայնքից մնացել է 150-ը: Այդ քայլին է դիմել նաեւ մեր հարեւան Վրաստանը: Իմ կարծիքով, պահանջվելու է մոտ հինգ տարի ժամանակ, որպեսզի առանց շտապելու, առանց լուրջ հասարակական անհանգստություններ առաջացնելու` ծրագիրն իրականացնենք:
Պարզաբանենք. մենք ոչ թե բնակավայրերի միավորում ենք իրականացնելու, այլ գործող համայնքների կառավարման փոփոխություն: Համայնք ասելով նկատի չունենք բնակավայրը, այլ տեղական կառավարման այն ինստիտուտը, որն այսօր 926 այդպիսի միավոր ունի: Համայնք ասելով հասկանում ենք` համայնքի ղեկավար, ավագանի, սեփական բյուջե եւ օրենքով սահմանված բոլոր ծառայությունների մատուցում: Մենք այսօր ունենք համայնքներ, որոնք ընդամենը 50 բնակիչ ունեն: Եվ այդպիսի համայնքն ունի նույնքան լիզորություններ եւ պատասխանատվություն, ինչքան, օրինակ, Գյումրին կամ Վանաձորը: Այդ անհամաչափությունների խնդիրը պետք է լուծենք: Երբ մի քանի փոքր բնակավայրեր միավորվեն մեկ համայնքի մեջ, ունենան մեկ բյուջե, կարող են ամեն տարի դրանցից յուրաքանչյուրի համար մի կարեւոր հարց լուծել` մանկապարտեզի, ճանապարհի, գազաֆիկացման եւ այլն, ինչն այսօր անհնարին է իրենց փոքր եկամուտների պատճառով: Կրկին շեշտենք, որ խոսքը վերաբերում է կառավարման օպտիմալ ձեւի ընտրությանը, ոչ թե տարաբնակեցմանը կամ բնակավայրերի միացմանը: Իհարկե, լինելու են խնդիրներ, լինելու են համայնքների ղեկավարներ, ովքեր դեմ են լինելու խոշորացմանը, որովհետեւ միավորման հետեւանքով իրենք կորցնելու են իրենց աշխատատեղը:

- Կառավարությունը վերջերս մեծ տեղ է տալիս պետություն-հասարակություն համագործակցությանը: Ի՞նչ դեր ունեն հասարակական կազմակերպությունները Նախարարության ծրագրերն իրականացնելու գործում:

-Ես շատ գոհ եմ այն ավանդույթներից, որոնք վերջին մեկ տարում ձեւավորվել են Նախարարության եւ հասարակական կազմակերպությունների միջեւ: Տարածքային կառավարման նախարարությունը միշտ ունեցել է լավ հարաբերություններ ոլորտի հասարակական կազմակերպությունների հետ: Այսօր փորձում ենք այդ հարաբերությունները խորացնել եւ ընդլայնել: Չափազանցություն չի լինի ասել, որ բոլոր այն կարեւոր նախաձեռնությունները, որոնք առնչվել են համակարգի ապագային կամ բարեփոխումներին, կա՛մ քննարկվել, կա՛մ նախապատրաստվել են ՀԿ-ների հետ միասին: Այժմ Ազգային ժողովում է ֆինանսական համահարթեցման մասին օրենքի նախագիծը, որի նախապատրաստման անմիջական մասնակիցներից եւ հեղինակներից է նաեւ «Համայնքների ֆինանսիստների միավորումը»: Մեզ հետ բավական մեծ աշխատանք է կատարում «Հայաստանի համայնքների ասոցիացիան»: Լուրջ եւ հետաքրքիր քննարկումներ ենք ունենում «Հայաստանի ավագանիների ասոցիացիայի» անդամների հետ:
Վերջերս վերականգնվեց պետական կառավարման մարմիններում գոյություն ունեցած, այսպես կոչված, կոլեգիաների ինստիտուտը: Մեր նախարարությունում այն գործում է հունվարից: Ամիսը մեկ մենք կոլեգիայի նիստ ենք անցկացնում, քննարկում այն խնդիրները, որոնք հետո պետք է ներկայացվեն Կառավարություն: Հասարակական կազմակերպությունները, ինչպես նաեւ որոշ գիտական կազմակերպություններ նույնպես մեր կոլեգիայի անդամներ են: Հուսով եմ, որ այն բավարարվածությունը, որ ես ունեմ մեր համագործակցությունից, երկուստեք է:

- Ինչպիսի՞ ծրագրեր են իրականացնում միջազգային կառույցները ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության հետ:

- Նախարարության ենթակայության ոլորտները շատ բազմազան են: Բացի տարածքային կառավարումից` Նախարարությունը զբաղվում է նաեւ միգրացիայի, արխիվների համակարգման, թրաֆիկինգի, ջրային կոմիտեի խնդիրներով: Այդ է պատճառը, որ Հայաստանում ներկայացված գրեթե բոլոր միջազգային կառույցներն ուղղակի կամ անուղղակի ծրագրեր են իրականացնում մեր նախարարության հետ` սկսած ՄԱԿ-ից մինչեւ ԵԱՀԿ, ինչպես նաեւ երկկողմանի համագործակցություն ենք իրականացնում Եվրամիության, ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության եւ այլ միջազգային կազմակերպությունների հետ:

-Ձեր զբաղեցրած նախկին պաշտոններում Ձեր ծառայողական պարտականությունները մասամբ առնչվել են քաղաքացիական ծառայության համակարգին, եւ Դուք Ձեր ավանդն ունեք այդ համակարգի կայացման եւ զարգացման գործում: Այսօր Ձեր ղեկավարած կառույցի քաղաքականությունն իրականացնում են Նախարարության աշխատակազմի քաղաքացիական ծառայողները: Ձեզ բավարարո՞ւմ է քաղծառայողների մասնագիտական գիտելիքների եւ հմտությունների մակարդակը:

-Իրոք, եւ՛ Նախագահի աշխատակազմում աշխատելիս, եւ՛ աշխատակազմի ղեկավար աշխատելու ընթացքում առիթ եմ ունեցել զբաղվելու քաղծառայության համակարգով: Ես շնորհակալ եմ, որ ընկալվում է համակարգի կայացման գործում իմ ունեցած ներդրումը: Այո՛, ինստիտուցիոնալ առումով մենք կարողացել ենք համակարգը կայացնել: Սակայն յուրաքանչյուր համակարգ ժամանակի հետ զարգանում է եւ ժամանակին համահունչ բարեփոխումների կարիք է զգում: Դա վերաբերում է նաեւ քաղծառայության համակարգին: Ինչպես գիտեք, վերջերս ՀՀ կառավարությունը հավանության արժանացրեց «Հանրային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը եւ ներկայացրեց Ազգային ժողով: Կարծում եմ` այդ օրենքի ընդունմամբ մենք թեւակոխում ենք պետական, քաղաքացիական կառավարման համակարգի նոր փուլ, որտեղ նոր կառուցակարգերով, ծառայողներին առաջադրվող նոր պահանջներով կարող ենք օժանդակել քաղաքական ու տնտեսական այն բարեփոխումներին, որոնք փորձում ենք իրականացնել այսօր Հայաստանում պետական կառավարումը պետք է տնտեսությանը համընթաց զարգանա, եթե ոչ` առջեւից գնա:
Ինչ վերաբերում է իմ ղեկավարած նախարարության աշխատակազմին, ընդհանուր առմամբ, որեւէ խնդիր չկա: Իհարկե, ինչպես յուրաքանչյուր ղեկավար, ինքս էլ կցանկանայի, որ մեր աշխատակիցներն է՛լ ավելի պատրաստված լինեին, ավելի շատ գիտելիքներ ունենային, ավելի շատ նախաձեռնություն ցուցաբերեին: Տասներկու տարի է, ինչ ես աշխատում եմ Հայաստանի պետական կառավարման համակարգում եւ մի բան կարող եմ ասել. յուրաքանչյուր պետական հիմնարկի աշխատանքի արդյունավետությունը պայմանավորված է տվյալ հիմնարկի ղեկավարով: Չկան վատ աշխատողներ, չկան վատ կոլեկտիվներ, կան վատ ղեկավարներ: Ղեկավարի աշխատաոճով են պայմանավորված կոլեկտիվի ներսում ձեւավորված հարաբերությունները: Ինչ խաղի կանոններ, ինչպիսի աշխատանքային մթնոլորտ եւ միջավայր նա ձեւավորի, այդպիսի արդյունք էլ կստանա: Մեր այսօրվա հիմնական խնդիրն այն է, որ քաղծառայողներն ստանան իրենց կատարած աշխատանքին համարժեք վարձատրություն: Ցավոք, պետության հնարավորություններից ելնելով, ամեն անգամ այդ խնդիրը թողնում ենք վերջում: Սակայն վաղ թե ուշ այն պետք է լուծվի, որպեսզի ունենանք արդյունավետ պետական կառավարման համակարգ:

-Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ն պետք է լինի պետական ծառայողը:

-Ազնիվ` առաջին հերթին ինքն իր առջեւ: Պաշտոն ստանձնելիս պետական ծառայողն այլ նպատակներ չպետք է հետապնդի, պետք է փորձի հնարավորինս թափանցիկ աշխատել, եթե դա պայմանավորված է իր աշխատանքի բնույթով: Վերջին մեկ տարվա ընթացքում ինքս ինձ համար ամրապնդեցի այն համոզմունքը, որ ամենեւին էլ այնպես չէ, թե երկրում շատ խնդիրներ կանոնակարգված չեն: Ո՛չ, ամեն ինչ կանոնակարգված է, բոլոր հարցերի վերաբերյալ կան ընդունված որոշումներ, օրենքներ: Այլ հարց է, որ կարելի է դրանք կատարելագործել, բարեփոխել: Բայց պետական կառավարման համակարգն արդյունավետ կլինի, եթե յուրաքանչյուր պետական ծառայող զբաղվի իր գործով: Շատ պարզ կանոն է, որ ես որդեգրել եմ: Միեւնույն ժամանակ չպետք է սահմանափակվի պետական ծառայողի նախաձեռնողականությունը, հակառակ դեպքում լճացում տեղի կունենա, եւ հետ կմնանք ընդհանուր զարգացման տեմպերից: Այս երկու կանոնների համադրմամբ կունենանք առավել արդյունավետ գործող պետական կառավարման համակարգ: Այնպես որ, եթե յուրաքանչյուրս մեր տեղում բարեխղճորեն զբաղվենք մեր պարտականություններով, կարծում եմ, կփոխվի նաեւ հասարակության վերաբերմունքը պետական համակարգի նկատմամբ:

"Քաղաքացիական ծառայություն" շաբաթաթերթ
Անուշ ՍԱՄՎԵԼՅԱՆ

← Վերադառնալ ցուցակին